Arı zehiri tedavisi Çin, Japonya, Güney Kore, Tayland gibi ülkelerde kullanılıyor. Günümüzde 9 Avrupa ülkesinde arı zehiri içeren 22 farklı ürüne rastlamak mümkün.

İşçi arının iğnesi düşmanlarına karşı en büyük savunma aracıdır. Arkasında olmasına rağmen arı her durumda iğnesini düşmanına rahatlıkla batırabilmektedir. Arı zehirinin birçok rahatsızlığa iyi gelmesi nedeniyle üretimi ve tıpta kullanımı her geçen gün artmaktadır. Farmokolojik olarak arı zehiri kan dolaşımını artırıcı, bakteri öldürücü, radyasyona karşı koruyucu, tansiyon düşürücü etkileri ve bağışıklık sistemini aktive edici etkilere sahiptir.

Pekin’de binlerce yıl önce de kullanılan yöntem 2007’de yasalaştı. Bu alternatif tıp yöntemi, arıların vücüdun belirli bölgelerine konması ve iğnelerinden çıkan toksinin doğal ilaç olarak kullanılmasını öngörüyor. Akupunktura alternatif olarak nitelenen naturel yöntemin romatizma, artrit ve kemik hastalıklarına iyi geldiği savunuluyor. Tedavi amaçlı kullanılacak olan arılar tamamen labaratuvarlarda yetiştiriliyor. İğneleri 0,3 mm olan arıların insan cildine dokunduğunda 0,3 mg. toksin salgılıyor. Kişinin hastalığına göre farklı yerlere yerleştirilen arılar içgüdüsünü kullanarak sokuyor ve ardından ölüyor. Kalan iğneler ise birkaç saat sonar çekilip alınıyor. Tek kişinin 100’den fazla kez sokulabileceğini söyleyen uzmanlar, sadece çocuklarda sınırlama olduğunu ve onların prosedür başı maksimum 5 arı taraından sokulabileceğini aktarıyor. Fiyatı ise 15-20 dolar civarında seyrediyor. Çinli hekimlere göre hastaların yüzde 90’ı ağrılarında azalma gördüğünü belirtiyor.

KANSERE İYİ GELİYOR
Arı kümeleri zehirli iğnelerini, kurbanına batırarak birçok ölümcül olaya sebep oluyor. Bilim adamları bu süreçten etkilenerek, bu olayın kanser tümörlerini tedavi etmek için alternatif bir tıp olarak kullanabiliceğini düşünüyor. Bilim adamları arılardan esinlenerek ‘mikroskobik arı’ meydana getirdi. Bu arılar kanserli bölgeye iğnelerini saplayarak, sağlıklı bölgeye zarar vermeden iyileşmeyi sağlayabiliyor. Bu arılar insan saçından binlerce kez küçük olduğundan gözle görülmesi olanaksız. Ayrıca insan kanının içinde dolaşarak hastalıklı bölgeye ilaç tedavisi yapıyor. Bu tedaviyi ise ‘melittin’ hormonu sağlayarak yapıyor. Araştırmacı Prof. Samuel Wickline göre, miksokobik arılar hücrelerin üzerinde uçarak, o bölgeye melettin hormonunu verebiliyor. Bu tedavinin prostat, deri kanseri ve bağırsak kanserinde kullanabiliceği düşünülüyor. Öncelikle hayvanlar üzerinde denenmesi gereken yöntemin bu sebeple uygulanması için birkaç yıl geçmesi gerekiyor.

İLK ÖNCE ALERJİ TESTİ YAPILIYOR

Arı zehiri ile herhangi bir tedaviye başlamadan önce mutlaka arı zehiri alerji testi yaptırılması gerekiyor. Arı zehiri tedavisi, tüberküloz, bel soğukluğu, endokardit rahatsızlıklarında ve hamilelikte kullanılmamalıdır. Arı zehirinin eczacı veya fizik tedavi uzmanı gözetiminde, arı iğnesi hazırlanarak, enfeksiyonlu bölgeye enjekte edilebileceği gibi kremlerin, merhemlerin yapımında da kullanılması mümkündür.

3-4 BİN YILDIR KULLANILIYOR

Arı zehirinin ilaç olarak kullanımı çok eskiye dayanmaktadır. M.Ö. 2000 yıllarına ait bir papirüste arı zehrinin tedavi maksatlı kullanımının delillerine rastlanmıştır. Dr. Foster tarafından Almanya’da geliştirilen ve 1935 yılında piyasaya sürülen arı zehri etken maddeli ürün olan Forapin günümüzde de hala kullanılmaktadır. Bu gelişmelere paralel olarak 1983 yılında Amerika’da Arı Ürünleriyle Tedavi Derneği kurulmuştur ve günümüzde de çalışmalarına devam etmektedir. Bugün için arı zehiri tedavisi Çin, Japonya, Güney Kore, Tayland gibi ülkelerde kullanılmaktadır. Günümüzde 9 Avrupa ülkesinde arı zehiri içeren 22 farklı ürün kullanılmaktadır.

Dünyada bir çok araştırmacı arı zehiri ile, özellikle köpek, kedi, at gibi hayvanlar üzerinde deneyler yapmışlar ve başarılı sonuçlar elde etmişlerdir. Özellikle arthritis (eklem iltihabı) ve romatizma, kronik ağrılar, depresyon, tümörler, böbrek problemleri, kas spazmları, göz hastalıkları, meme hastalıkları, bademcik, vajinitis, ürtiker ve prostat rahatsızlıklarında başarıyla kullanıldığı belirlenmiştir. Multiple sklerosis hastalığı bugün dünyada tıp otoritelerince tedavi edilemez hastalıklar arasında gösterilmektedir. Arı zehiri ile hasta üzerinde yapılan ve 6 ay süren bir çalışmada tedaviye alınan 4 değişik grupta yüzde 30 ila 86 arasında bir başarı elde edilmiştir.

Arı zehirinin etkin mekanizmalarından biri de yapısındaki pek çok aktif aminoasit, mikro elementler ve protein yapıdaki melittin sayesinde bağışıklık sisteminin düzenlemesi ve beyin sinir iletimini uyarması, böylece sinir sisteminin düzenli çalışmasını sağlamasıdır.

Yeni bir araştırmaya göre arı iğnesi, eklem iltihabını tedavisine yardımcı oluyor.

Sao Paulo Üniversitesi’nde yapılan araştırmada astım ve MS hastalarına uygulanan ‘arı sokma terapisi’nin etkileri incelendi.

Bu alanda yapılan ilk araştırma olan çalışmada, arı zehrinin eklem iltihamının tedavisinde ve bu hastalıktan korunmada yardımcı olduğu ortaya çıktı.

Arı zehrindeki moleküller, iltihabı kontrol altına alan glukokortikoidler isimli hormonda artışa neden oluyor. Zehir bağışıklığı da güçlendiriyor.

Sonuç olarak antibiyotiklerin etkisini yitirdiği günümüzde arı ürünleri, insanları çeşitli hastalıklara karşı koruyan en iyi doğal savunma yöntemi olarak kabul edilebilir. Tıpta ayrıca yılan zehiri gibi çok etkili tedavi metodunun da bulunması görünüşte öldürücü gibi gözüken maddelerin insan sağlığı adına çok faydalı bir yönde kullanılabildiğini gösteriyor.

Apiterapinin kelime anlamı, bal arısı zehrinin ve bazı arı ürünlerinin tedavi amaçlı kullanılmasıdır.Petek gözlerinden yeni çıkan arıların zehir üretme yetenekleri çok az olup 12 günlük olduklarında en yüksek kapasiteye ulaşabilirler ve 20 günlük olduklarında zehir üretme yeteneklerini kaybederler.

Arı zehri kimyasal olarak oldukca karmasık bir yapıya sahiptir.Zar kanatlı (hymenoptera) böcek türlerinde dişi bireylerin saldırı organı olan iğne iki kısımdan oluşur ve abdomenin sonunda bulunur.İşci arıları koloniyi korumak ve kraliçe arılar rakibini etkisiz hale getirmek için bu iğneyi kullanır.Alkali ve asit salgı bezlerinde oluşturulan zehir bu iğne ile bağlantılı zehir kesesinde depolanır.Bu kesede depolanan zehrin miktarı yaklaşık 0.3 mg’dır.

Bal arısı zehri acık renkte, kokusuz, sıvı formda ve acımtıraktır.

Oda sıcaklığında ağırlığının yaklasık %35’ini kaybeder ve rengi acık sarıya doner. Zehir bileşenleri bal arısı tür ve ırkları arasında bazı farklılıklar göstermektedir.

Hindistan bal arılarının zehri melliferalara göre yaklaşık iki kat daha güçlüdür.Arı zehrinde bulunan histamin; hassas kişilerde şişme, kaşıntı, kusma, görme bozukluğu, kan damarlarının genişlemesi, bai ağrısı ve hatta şiddetli durumlarda ölüm meydana getirebilir.Ancak , arı zehrinin insan bağışıklık sistemini uyarması ve birçok hastalığa iyi gelen sonuçlar vermesi sonucu üretimi ve tıpta kullanımı her geçen gün artmaktadır.Farmakolojik olarak arı zehri kan dolaşımını artırıcı, antibakteriyel , radyasyona karşı koruyucu, tansiyon düşürücü, MS (multiple sclerosis), aids, kanser, eklem iltihabı (artrits), epilepsy, kas kemikleşmesi (mysotis), gözbebeği iltibahı (iritis), eklem ağrıları (bursitis),

migren, rhinosinusitis, kolesterol ve astım gibi ciddi hastalıklara karşı kullanılmaktadır.

 Apiterapi basta ABD olmak üzere birçok AB ülkesinde alternatif tıp olarak kullanılmakta ve apiterapi hastaneleri kurulmaktadır.

1.Arı zehiri bunyesinde bulunan cesitli biyokimyasal bilesikler sayesinde bircok hastalık ve rahatsızlıklarda tedavi edici etki göstermektedir.Bugüne kadar yapılan çalışmalarda arı zehrinin bileşiminde 18 farklı biyoaktif molekül bulunduğu bildirilmiştir.

 Bunların buyuk kısmını en güçlü antienflamatuar ajanlardan olan melittin oluşturmaktadır.

TABLO 1.

Arı zehiri bilesimini olusturan maddeler [1]

Molekul tipleri Bilesenler Kuru ağırlık

basına oranı (%)

Peptidler MelittinF ve diğer melittin turevleri 50

Apamin 1-3

Mast hucresi degranulasyon peptidi (MCD) 1-2

Sekapin 0,5-2

Tertiapin 0,1

Adolapin 1

Preteaz inhibitorleri 0,8

Prokamin A ve B 1,4

Minimin ve Kardiyopeptin 13-15

Enzimler Fosfolipaz A2 10-12

Hyaluronidaz 1-3

Acid fosfomonoesteraz 1

Glukozidaz 0,6

Lizofosflipaz 1

Aktif aminler Histamin 0,6-1,6

Depomin 0,13-1

Norepinefrin 0,1-0,5

Sekerler Glukoz ve Fruktoz 2

Lipidler 6-fosfolipidler 5

Aminoasidler Α-aminoasidler 1

Aminobutirik asid 0,4

Ucucu bilesikler 4-8

Arı zehirinin elde edilmesinde kullanılan yöntemlerin başında elektrik şoku uygulanması  gelmektedir.Yaklaşık 10.000 arılı bir koloniden 30 dakikalık bir sağım sonunda 1gr kadar zehir elde edilmektedir.Bu şekilde toplanan zehirin 1gr toz formu 1lt serum fizyolojik içinde çözdürülerek tedavi amaçlı kullanımı yaygın bir uygulamadır.

2. Arı zehiri tedavi amaçlı olarak haricen uygulanabileceği gibi enjekte de edilebilir.Haricen uygulamalar lezyonlı bölgenin üzerindeki cilt yüzeyine arı zehiri icerikli merhem ya da solusyonun surulmesi ile gerçekleştirilir.

Ayrıca arı zehiri akupunktur iğnesinin arı zehiri solusyonu icerisine

batırılması ya da cilt yüzeyine sürülen solusyonun içinden gecirilmesi suretiyle zehir bileşenleri ile temas etmeksi sağlanarak da kullanılmaktadır. Cildinde iyilesmeyen ulser lezyonları bulunan hastalarda yapılan bir çalışmada, apiterapinin yaraların iyileşmesini sağlayabildiği gibi sekonder enfeksiyon gelişimini de önlediği görülmüştür.

3.Arı zehirinin başlıca bileşenlerinden olan melitinin, kalmodulin etkinliğini durdurmada cok etkili olduğu ve hücre büyümesi ile klonogenijite açısından da aynı durdurucu etkiyi gösterdiği gözlerinden hareketle, arı zehirinin olası tümör büyümesi ve metastaz süreçlerini durdurucu etkileri in vivo (canlı dokularda) ve in vitro (deney tüpünde) olarak araştırılmıştır.

Farelere meme kanseri (MCa) tümöru zerk edilmis ve akciğerlerde metastaz oluşumu sağlanmıştır.Arı zehiri, farelerin deri altlarına 150, 300, 600 Lg/fare ya da damarlarına 75 ve 150 lg/fare dozlarında verilmiştir.Tümör hücreleri arı zehirinden hemen sonra zerk edildiğinde, kullanılan arı zehiri dozu ne olursa olsun tümör büyümesi hemen durdurulmuş, bu anlamda tedavi gören farelerin hayatta kalış süreleri de uzamıştır.

Damarlardan arı zehri alan farelerde akciğer metastaz sayısı, kontrol grubundakine göre önemli ölçüde daha düşük olmuştur. (p<0,001).

Buna karsılık, deri altına zerk edilen arı zehirinin anti-tümör etkenliğinin, bileşenlerinin tümör hücreleriyle doğrudan temasına çok bağlı olabileceğini göstermiştir.

4. Arı zehrinin yaklasık 500 hastalık ve rahatsızlıkta tedavi amaçlı kullanıldığı bildirilmiştir.

Bunlardan bazıları Tablo 2’de özetlenmiştir.

TABLO 2.

Arı zehrini tedavi amaçlı kullanıldığı bazı hastalık ve rahatsızlıklar.

Otoimmun hastalıklar Multiple skleroz

Sistemik Lupus Eritematozus

Skleroderma

Fizik tedavi Artralji ve Gut artriti

Romatoid artrit

Bursit

Fibrozit

Norolojik bozukluklar Epilepsi

Kronik ağrılar

Amiloid noropatisi

Migren

Enfeksiyon hastalıklar Lyme

Mycoplasma hominis

Mastit

Tekrarlayan enfeksiyonlar

Kardiyovaskuler sistem ile ilgili bozukluklar

Hipertansiyon

Hiperkolesterolemi ve hiperlipidemiler

Jinekolojik sorunlar Premenstruel sendrom

Urolojik sorunlar Empotans

Psikiyatrik bozukluklar Depresyon

Dermatolojik sorunlar Skar dokuları

Kronik ulser lezyonları

Goğus hastalıkları Brosital astım

KBB hastalıkları Sağırlık

Arı zehiri, Batı toplumlarında alternatif tedavi yöntemleri arasında sıkça başvurulan bir ajan durumundadır.Öyle ki, sadece Amerika’da son 10 yıllık periyoda çok sayıda multipl skleroz ve romatoid artrit hastasının klasik antienflmatuar ve immunosupresif ajanlar yerine tedavide özellikle arı zehirini ya da bileşenlerini tercih ettikleri ifade edilmektedir.Sayılan hasta grubunu arı zehirine dolayısıyla da apiterapiye yönlendiren nedenler, günümüzün tedavi yöntemlerinin mevcut septomları gidermede yetersiz kalması ve aynı zamanda yaşam kalitesini ciddi ölçüde düşüren yan etkilere yol açıyor olmasıdır.İnsan sağlığı açısından yeni ilaçlara duyulan ihtiyacı gidermede arı zehirine, zengin bileşimi ve çok çeşitlil farmakolojik özellikleriyle son derece etkili bir alternatif gözüyle bakılabilir.

Kaynaklar:

1. Kelle, i., “Apiterapi”. Dicle Tıp Dergisi, 34:4, 311-315, 2007.

2.http://www.ibiblio.org/pub/academic/agriculture/entomology/beekeeping/general/venom_therapy/bevenfah.html.

3. http://www.internethealthlibrary.com/Therapies/bee-venom-research-ulcers.htm

4. Orsolic, N., Sver, L., Verstovsek, S., Terzic, S., Basic, I., “Inhibition of mammary carcinoma cell proliferation

 Orhan Koşi   

Apiterapi Uzmanı